انما در مصادر باشد ، كضرب و ضربة ، و قطع و قطعة ، و قال أبو زيد : به نيت ابني بنيا و بنيانا و بناء و بنية ، و جمعها ( 1 ) بنى ، و انشد ( 2 ) : بنى السماء فسوّيها ببنيتها و لم تمدّ باطناب و لا عمد پس ، بنا و بنية ، مصدر است و براى اين بنا در برابر فراشا نهاد ، فى قوله : جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِراشاً وَالسَّماءَ بِناءً ( 3 ) . . . ، و البنية البقعة المبنية ، فعيلة ( 4 ) بمعنى مفعول ( 5 ) ، و تسمى ( 6 ) الكعبة بنية ، و بناء وضع آلت باشد بعضى بر بعضى به وجه ( 7 ) التزاق ، و اسّ الحايط حيفته ( 8 ) باشد . و قوله : * ( عَلى تَقْوى مِنَ اللَّه وَرِضْوانٍ ) * ، جار و مجرور است در محل حال است ، و التقدير : افمن اسس بنيانه متقيا مرضيّا للَّه تعالى . و كذلك قوله : * ( عَلى شَفا جُرُفٍ هارٍ ) * ، و التّقدير : مخاطرا ، مجارفا ، مغرّرا ، ملقيا نفسه و بناه فى الخطر . و رضوان مصدر است ، و مراد به او رضاى خداى است - جل جلاله . و لفظ « خير » و « شر » ، صالح باشد دو معنى را : يكى تفضيل و يكى بلا تفضيل را . و در آيت تفضيل ( 9 ) راست ، هر كجا قرينهء « من » باشد معنى تفضيل بود ، [ يقال ] ( 10 ) : هذا خير من ذلك و فلان شر من فلان . و آن جا كه « من » نباشد ، تفضيل نباشد ، چنان كه شاعر گفت : و الخير ( 11 ) و الشر مقرونان في قرن فالخير متبع و الشر محذور اما قوله تعالى : وَافْعَلُوا الْخَيْرَ ( 12 ) . . . ، محتمل است هر دو را : الفعل الخير ، و الافضل من الافعال . و * ( شَفا ) * ، كرانهء چاه باشد ، يقال : شفا البئر ، و شفير الوادى و ضفة النهر . و حافة الشىء و جانبه ( 13 ) . و حد الدّار و حاشية الكتاب و طرة الثوب . و التثنية شفوان ، و « الف » او منقلبه ( 14 ) است از « واو » ، به دلالت تثنيه [ كه ] ( 15 ) گفتيم . و در * ( جُرُفٍ ) * ، دو قول گفتند ، يكى : « بئر لم تطو » ، چاهى ناپيراسته و به سنگ برنياورده .

--> ( 1 ) . اساس : جمعا ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 2 ) . مج شعر . ( 3 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 22 . ( 4 ) . اساس : فعيل ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : مفعولة . ( 6 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، لب : يسمّى . ( 7 ) . همهء نسخهء بدلها : بر وجه . ( 8 ) . مل ، لب : جنبه ، لب : حينه . ( 9 ) . مل : بلا تفضيل . ( 15 - 10 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 11 ) . آو ، آج ، بم : فالخير . ( 12 ) . سورهء حج ( 22 ) آيهء 77 . ( 13 ) . آو ، آج ، بم ، لب : الشّىء جانبه . ( 14 ) . آو ، آج ، بم ، لب : منقلب .